Kabhinekaan Nu Kudu Tetep Tunggal Ika
Nusantara nu diriung ku laut, dipasieup tilu rebu pulo, padumukna aya 400 seler bangsa, mangrupa kabeungharan anugrah Mahasuci nu tan wangenan. Rupa-rupa basa indung, nu dipiara tur jadi kakayaan selerna, nu endah pikeun silih pikawanoh jeung silih pikadeudeuh. Ti taun ka taun ti abad ka abad, malah nincak mangsa millennium ka ti tilu, kalanggengan basa indung mimiti muguran. Geus loba basa indung nu paeh, pedah teu dipiara ku selerna sorangan. Tina 400 seler teh (lolobana di Papua, cenah ceuk hiji panalungtikan kari 150), nu kaitung badag kari 9. Nya eta, Basa Jawa, Sunda, Lampung, Bugis, Banjar, Dayak, Batak, Bali, jeung Madura. Taun 1982 Basa Batak sacara resmi kabejakeun paeh, geus teu dipake di wewengkonna sorangan. Nepi ka bijil pemeo, puseur basa Batak di Bandung, puseur basa Sunda di Aceh. Kitu ceuk babaturan, urang Leiden-Walanda. Nu ngayakeun panalungtikan salila 10 taun.
Panjalu
Ku: Djodi Prihatna SA
Panjalu ngaran hiji desa di kacamatan Panjalu, kabupaten Ciamis, provinsi Jawa Barat. Desa Panjalu sakaligus jadi ibukota kecamatan Panjalu. Prasarana jalan ka eta tempat memang hade. Boh nu asalna ti kulon atawa wetan. Ti kulon, utamana ti Bandung ngajugjug Panjalu ngaliwatan desa Ciawi, Panumbangan. Jauhna aya kana 100 km. lamun ti wetan nyaeta ti Cirebon atawa Kuningan ngajgjug Panjalu ngaliwatan Panawangan jeung Kawali jauhna kurang leuwih 30 km.
Luyu jeung lingkungan alam padesan nu ngabogaan kasangtukang sajarah jeung budaya anu cukup narik, Panjalu ngabogaan lingkungan geografis pagunungan anu alus, tengtrem jeung endah. Pendudukna mangrupa masrakat anu agraris. Hal ieu dilantarankeun Panjalu dikurilingan ku pagunungan tur taneuhna subur. Tapi kiwari ku ayana kamajuan dina widang transportasi jeung komunikasi nu dibarengan ku ningkatna kamampuh dina widang pendidikan, orientasi pagawean penduduk mimiti ngeser kana perdagangan, transportasi jeung jasa.
Panalek
Carpon: Asep Idjuddin
Nu ngajoprak can usik keneh disimbutan angin nu reureundahan ngagalindengkeun rasa kamari, binarung sora suling nu nyeuitan tineung, can kungsi reureuh. Duka teuing kunaon, padahal talatah nu diharewoskeun geus tiheula nyulusup mubus kalbu. Sabenerna asa teu kudu ngahahambur energy, komo ngahahambur jasad, pan tina harewos ge geus atra, saha nu boga? Tah mun mikir mah eta panalek kudu dijieun bahan kontemplasi, nafakuran diri. Jawabanana bisa wae unggal jalma beda, apan hiji tatanan panafsiran mah, leutik gedena gumantung kana kasangtukang pangaweruh nu nyampak. Teu bisa eta ge ari sakarep-karep mah, najan katalikung ku "darma wawayangan" usik malik kuma Kersa, hirup teu nangtungan waktu paeh teu nyaho di mangsa. Meni asa bener, ngantep diri teu walakaya pedah kauger "teu daya teu upaya". Poho tah kana mustika anugerah nu teu dibikeun ka unggal mahluk, A K A L jeung B U D I, senjata utama keur ngungkulan hirup, bisa mawa kana hurip, da kateang ku milah-milih-malah-malih. Cindekna, moal nepi ka huleng jentul hurun balung, mikiran nu teu kapikir. Golesat gedebug teu sare unggal peuting, suda dahar, poek pikir, nyangga beungbeurat nu padahal bisa diecagkeun. Lamun bisa nempatkeun hirup dina tempatna. Geus nyaho teu daya teu upaya, bet dikeukeuweuk wae. Pedit, hawek, sarakah, buah bodo teu bisa nerapkeun mustika. Kawas monyet ngagugulung kalapa, akal dina wujud otak unggal poe dibabawa, ukur papaes wungkul, ari teu dipake teu dgunakeun, teu dimangpaatkeun mah. Usikkeun sakalian kadalian ku kalbu. Matak harewos teh dicecebkeun kana kalbu, dina wujud daging jantung. Ngamudi akal ngarah bijil sari B U D I. Adumaniskeun, janggelekkeun jadi akal-budi dina wujud laku-lampah, nu mucunghul tina niat, ucap, rengkak-paripolah. Salila eta kadali teu dilesotkeun, nya lalaunan nerekelkeun ajen kana undakan insanul kamil.










